Gebruikmaken van een plotschema – zo help je een auteur om overzicht te creëren
Een manuscript doorgronden is een soort puzzelen. Je komt puzzelstukjes tegen en checkt of ze in elkaar klikken, of ze ergens anders beter zouden passen, of dat ze eigenlijk bij een heel andere puzzel horen. Lezers doen precies hetzelfde, al dan niet bewust: ze speuren naar hints die de auteur geeft, en vinden een verhaal de moeite waard wanneer die hints ergens toe leiden.
Als redacteur wil je een auteur daarom wijzen op momenten in het manuscript die niet relevant of nog niet coherent zijn. Maar die hele puzzel in je hoofd leggen is best lastig – zeker bij een manuscript van meer dan 50.000 woorden. Dan kun je gebruikmaken van een plotschema.
Wat is een plotschema?
Een plotschema is een overzicht waarin je per hoofdstuk bijhoudt wat je wilt nalopen: de ontwikkeling van een personage, een terugkerend thema, het tijdsverloop. Lees je daarna een kolom van boven naar beneden, dan zie je in één oogopslag hoe coherent dat specifieke onderdeel van het verhaal is. Zo spoor je sneller plotgaten en inconsistenties op, of ontdek je dat een verhaallijn bijvoorbeeld niet goed wordt uitgewerkt, omdat de kolom grotendeels leeg blijft.
Je kunt een plotschema op papier maken, als een soort mindmap met post-its. Het kan ook in Word of in Excel.
Waarom is dit nodig?
Schrijven is een creatief proces. Ook een auteur die vooraf plot, raakt vroeg of laat opgeslokt door het verhaal zelf. Dan kan het gebeuren dat er details in het manuscript sluipen die niet consistent zijn of uiteindelijk niet relevant blijken.
Vaak voel je als redacteur wel dat er iets niet klopt, maar is het lastig te pinpointen waar dat 'm precies in zit. Een plotschema legt dit soort onregelmatigheden sneller bloot.
Een plotschema helpt je om dichter bij de essentie van het verhaal te komen. Je kunt er per scène mee toetsen: draagt dit bij aan de plot, de personageontwikkeling of de setting? Zo niet, dan is dat een aanwijzing dat je een hoofdstuk of scène onderbouwd kunt schrappen of verplaatsen. Zo krijgen jij en de auteur concreet inzicht in wat er niet werkt en waarom.
Wanneer zet je een plotschema in?
Een plotschema maak je pas bij een tweede lezing van een manuscript, na de eerste redactieronde. Vóór die eerste lezing ken je het verhaal en de knelpunten nog niet; na afloop heb je daar wél zicht op, en kun je gericht gaan bijhouden waar je in je hoofd niet uitkomt.
Het schema hoeft geen volledig overzicht van het hele boek te worden. Je houdt alleen bij wat jij nodig hebt om een verhaalelement beter te kunnen doorgronden. Het is een hulpmiddel, geen doel op zich. Je zet het in om je feedback te onderbouwen of om overzicht te creëren.
Op welk punt in het redactieproces maak je een plotschema?
In de gestandaardiseerde workflow van een redactietraject is het maken van een plotschema de zesde stap in het proces. Je leert erover in de redactieopleiding van studio folio. Je leert hoe je hier efficiënt mee werkt en krijgt een template aangereikt om de knelpunten in een verhaal op systematische wijze te kunnen checken, zodat je een auteur daadwerkelijk verder helpt.
Wil je een overzichtelijk plotschema leren maken en gebruiken?
In de redactieopleiding Razor-sharp redigeren leer je manuscripten van fictieboeken beoordelen, een plotschema maken en auteurs begeleiden, zodat je professioneel aan de slag kunt bij uitgeverijen of in opdracht van auteurs die hun boek uitgeven in eigen beheer.
studio folio is opgenomen in het Centraal Register Kort Beroepsonderwijs (CRKBO). De vakschool voldoet daarmee aantoonbaar aan de Kwaliteitscode voor Opleidingsinstituten.
