Vakjargon: 5 termen over uitgeven die je moet kennen
Wanneer je via een omweg in het boekenvak terechtkomt, kan het werkveld best lastig te doorgronden zijn. Het maakproces van een boek is niet zomaar inzichtelijk en veel terminologie is onduidelijk.
studio folio heeft als doel om mensen die (willen gaan) werken in het boekenvak te voorzien van de praktische kennis en professionele vaardigheden die nodig zijn om vakbekwaam aan de slag te kunnen in de beroepspraktijk, en daarmee een volwaardige sparringpartner te zijn voor schrijvers en collega-redacteuren. Dus in de rubriek 'Vakjargon' praten we je bij over boekenvaktermen die je moet kennen. In deze editie: termen over uitgeven.
1. Folio: het gedrukte boek
In het boekenvak wordt de term 'folio' tegenwoordig breed gebruikt om het gedrukte boek aan te duiden, om het te onderscheiden van het e-book of luisterboek. Onder folio wordt de fysieke, papieren editie verstaan.
Oorspronkelijk is folio een aanduiding voor het formaat van een boek of drukwerk. Het folioformaat ontstaat door een bedrukt vel papier één keer dubbel te vouwen, waardoor twee bladen en een katern van vier pagina’s ontstaan.
Meerdere van deze katernen worden door de drukker of boekbinder samengevoegd en gebonden tot een boekblok: het binnenwerk van het boek.
Een boek in folioformaat is opvallend groot: meestal minimaal 35 centimeter. In de begintijd van de boekdrukkunst waren folio’s de meest luxe boeken die werden uitgegeven. Van dit formaat is ook het woord ‘foliant’ afgeleid: een grote, vaak dikke uitgave.
2. Fonds: de boeken die bij een uitgeverij verschijnen
Het fonds is een verzamelterm voor alle boeken die bij een uitgeverij verschijnen. In de meeste gevallen vormen de titels binnen een fonds een geheel qua type uitgaven, onderwerp, doelgroep of stijl. Het fonds laat in die zin het karakter van een uitgeverij zien.
Bijvoorbeeld een fonds van kinderboeken waarin de rode draad humor, rebellie en avontuur is. Zo legt iedere uitgeverij zijn eigen accenten in de fondsvorming, waardoor ze op een bepaalde manier bij elkaar passen.
Het fonds kan ook verwijzen naar fondslijnen: verschillende groepen boeken binnen de uitgeverij, binnen non-fictie-uitgeverijen bijvoorbeeld de lijnen Reizen, Hobby & Lifestyle of Mind & Spirit.
Acquirerend redacteuren houden zich bezig met het aankopen van nieuwe boeken voor het fonds. Ze worden daarom ook wel fondsredacteuren genoemd.
3. Imprint: een manier van fondsindeling
Een merknaam of label binnen een uitgeverij, gespecialiseerd in bepaalde doelgroepen of onderwerpen. Het is een manier van fondsindeling om boeken te kunnen groeperen.
Eén en dezelfde uitgeverij kan dus opgebouwd zijn uit verschillende imprints die elk overeenkomen met een bepaald marktsegment. Voorbeelden zijn Lev. (boeken over persoonlijke ontwikkeling, onder A.W. Bruna Uitgevers), Carrera (kookboeken, onder Overamstel Uitgevers) en Cargo (literaire thrillers, onder De Bezige Bij).
Imprints helpen uitgeverijen om boeken onder de aandacht te brengen bij de juiste doelgroep. Doordat ieder label een eigen stijl, genre of thema heeft, weten lezers en boekhandelaren wat ze kunnen verwachten.
Door verschillende imprints te gebruiken kan een uitgeverij boeken voor uiteenlopende doelgroepen uitgeven, zonder dat de eigen identiteit verloren gaat. Zo ontstaat er ruimte voor verschillende genres, stijlen en onderwerpen binnen één uitgeefhuis.
4. Slush pile: ongevraagde ingezonden manuscripten
De stapel van ongevraagd toegezonden manuscripten die een uitgeverij ontvangt. Het gaat hierbij om inzendingen van auteurs zonder tussenkomst van een literair agent of zonder dat een redacteur er specifiek om heeft gevraagd.
De slush pile bestaat uit een grote hoeveelheid manuscripten in verschillende genres en van uiteenlopende kwaliteit.
Binnen een uitgeverij worden deze manuscripten niet integraal, maar 'diagonaal' gelezen, omdat met een steekproef al snel gezien wordt of een manuscript talent verraadt. Vaak wordt dit gedaan door redacteuren en redactiestagiair(e)s.
Slechts een heel klein deel van deze manuscripten wordt uiteindelijk geselecteerd voor verdere beoordeling of uitgave. Hoewel de kans klein is, zijn er wel degelijk succesvolle boeken voortgekomen uit de slush pile. Voor beginnend auteurs vormt het daarom nog steeds een mogelijke ingang tot het uitgeefproces.
5. Boekenbeurs: internationale rechtenhandel
Een boekenbeurs is een evenement waar professionals uit de boekenwereld samenkomen. Het is dé plek om nieuwe boeken te presenteren, te handelen in rechten en licenties, kennis uit te wisselen en contacten te leggen binnen het boekenvak. Bekende voorbeelden zijn de Frankfurter Buchmesse, de grootste boekenbeurs ter wereld, de London Book Fair en de Bologna Children's Book Fair, de grootste kinderboekenbeurs.
Op de beurs worden vertaalrechten van boeken gekocht én verkocht. Ook worden er regelmatig lezingen, workshops en presentaties georganiseerd over ontwikkelingen binnen het boekenvak.
Benieuwd hoe het boekenvak in elkaar zit?
In de korte opstapcursus Boekenvak 101 krijg je een compleet overzicht: je leert over het maakproces van een boek, de verschillende rollen binnen en buiten de uitgeverij, en over de vaktaal die daarbij hoort.
studio folio is opgenomen in het Centraal Register Kort Beroepsonderwijs (CRKBO). De vakschool voldoet daarmee aantoonbaar aan de Kwaliteitscode voor Opleidingsinstituten.
